وقف میراث جاویدان

وقف میراث جاویدان

واکاوی الگوهای وقف و پیامدهای اجتماعی_اقتصادی در عملکرد محمد ابراهیم ملک التجار اصفهانی(با تکیه بر اسناد)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش اموخته کارشناسی ارشد دانشکده ادبیات دانشگاه تهران گروه تاریخ
چکیده
حاج محمدابراهیم ملک‌التجار، تاجر برجسته قاجار و فرزند حاج محمد صدر تاجر خیر در دوره قاجار بود. تجارتخانه این خاندان در ابتدا در بوشهر، سپس در اصفهان و بمبئی گسترش یافت. به نقل از روایات، لقب «ملک‌التجار» را ناصرالدین شاه قاجار به پاس کمک‌های مالی او در سفر فرنگ و یاری‌رسانی در قحطی اصفهان به محمد صدر اعطا و سپس این لقب به پسرش حاج محمد ابراهیم اعطا گردید. او پس از فوت پدر و برادر، مسئولیت تجارت‌خانه را عهده‌دار شد و در سال ۱۳۴۱ قمری در انگورستان دفن گردید.

وصیت‌نامه ملک‌التجار نشان‌دهنده اعتقادات مذهبی و خیرخواهی عمیق اوست. او وصیت کرد اموالش وقف شود، متولیان و ناظرانی از خانواده و معتمدین تعیین گردند و حق‌الزحمه مشخصی به آنان پرداخت شود. جزئیات دقیق مراسم کفن و دفن خود در انگورستان، شامل غسل و دفن در “اتاق آیینه” با قرآنی کوچک، نشان از توجه وی به سنت‌ها و آرامش پس از مرگ داشت. همچنین، وصایای مالی گسترده‌ای برای قرائت قرآن، روشنایی مزار، روضه‌خوانی، مراسم ترحیم، نماز و روزه استیجاری برای ۷۰ سال و نایب‌الزیاره به عتبات عالیات و مشهد مقدس در نظر گرفت.

فعالیت‌های عام‌المنفعه او بسیار وسیع بود؛ از تأسیس اولین شعبه بانک ملی اصفهان و عضویت در انجمن ملی مقدس تا جلوگیری از تخریب بناهای تاریخی نظیر چهل‌ستون. ساخت تکیه ملک، مساجد، تعمیر و مرمت مساجد اصفهان، احیای قنات در نجف، حمایت مالی از روزنامه‌ها، کمک مستمر به نیازمندان، علما و مدارس از دیگر اقدامات او بود.