وقف از احکام تأسیسی اسلام نیست بلکه یک امر عرفی است که حدود و شرایط آن را عرف و بنای عقلا تعیین می‌کند. این نهاد خیریه ریشه در فطرت انسان دارد. سابقه وقف به قدمت تاریخ اجتماعات بشری است. در میان قدیمترین اقوام و جوامع انسانی و در ادیان گذشته و حتی در میان بت پرستان عقود شبیه به وقف و نذر وجود داشته است.
با ظهور اسلام این امر عرفی و انسانی مورد تأیید و امضای شرع انور قرار گرفت و با تحول معنوی که در مقاصد و شرایط آن ایجاد شد علاوه بر انگیزه های غریزی و انسانی انگیزه قویتری با عنوان تقرب به خداوند به این امر عرفی قداست ویژه ای بخشید و منشأ برکات فرا وانی شد و در بخش‌های حقوقی، اقتصادی، تربیتی و عبادی اسلام جایگاه خاصی یافت.
وقف از چنان ظرفیتی برخوردار است که می‌تواند همه همنوعان از جمله غیرهمدینان را نیز زیر پوشش خود قرار دهد. جمعی از فقهای بزرگ قصد قربت را در صحت وقف شرط نمی‌دانند، و حتی جمعی دیگر وقف برای کفار غیر محارب را محکوم به صحت می‌دانند. و این همه، نشانه ظرفیت و پویایی این نهاد مردمی و سنت نبوی است.