در قرون سوم تا ششم هجری بسیاری از شهرها تحت تأثیر عوامل مختلف دچار دگرگونی و تحول شدند. وقف به عنوان عاملی و متغیر فرهنگی اجتماعی در قرون سوم تا پنجم هجری عامل توسعه شهرها گردید. شهر نیشابور یکی از شهرهای مهم و برجسته در دوران حکومت‌های سامانی، غزنوی و سلجوقی می‌باشد که به دلایل مختلف یکی از مراکز سیاسی و تجاری شرق جهان اسلام و منطقه خراسان قلمداد می‌شد. از همین رو این شهر همچون سایر شهرها دچار دگرگونی گردید. عوامل مختلفی در رشد این شهر موثر بودند. وقف نیز به عنوان یک عامل مهم و تأثیر گذار در خدمت دگرگونی‌های مختلف شهر قرار گرفت. پژوهش مذکور سعی دارد با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر مطالعات کتابخانه‌ای کاکردهای وقف را مورد بررسی و بازکاوی قرار دهد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد براساس داده‌های موجود عمده‌ی وقفیات در شهر نیشابور متوجه رشد علمی و فرهنگی شهر به ویژه مدارس و کتابخانه‌ها گردید البته در رونق حیات اجتماعی شهر نیز مؤثر بود.