ایران پس از یورش‌های مغول و فروپاشی ساختارهای تمدنی خود، نیازمند بازسازی نظام فکری، فرهنگی و نهادی تمدن ایرانی‌–اسلامی بود. در این میان، دولت ایلخانی با بهره‌گیری از ظرفیت‌های شرعی و اقتصادیِ نهاد وقف، به‌ویژه موقوفات حکومتی، کوشید تا بسترهای نوسازی تمدنی را فراهم آورد.

پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و بر پایه‌ی منابع کتابخانه‌ای، به واکاوی نقش نهادی موقوفات حکومتی در فرایند تولید و بازتولید تمدن اسلامی طی دوره ایلخانی می‌پردازد.

یافته‌ها نشان می‌دهد که موقوفات حکومتی در ابعاد علمی، عمرانی و رفاهی، کارکردی دوگانه داشته‌اند: از یک ‌سو موجب احیای زیرساخت‌های اجتماعی و فرهنگیِ کشور شدند و از سوی دیگر، به الگویی برای کنش‌های وقفیِ نخبگان غیرحکومتی بدل گشتند. در میان مصادیق برجسته، تأسیس شهرک علمی و اقتصادی ربع رشیدی، گسترش شبکه‌های آب‌رسانی و ایجاد حمام‌ها و بیمارستان‌ها با پشتوانه‌ی موقوفات برجسته است. بدین‌ترتیب، نهاد وقف در عصر ایلخانی نه‌تنها عامل بازسازی جامعه پسامغولی بود، بلکه به سازوکاری نهادی برای استمرار و بازتولید تمدن اسلامی تبدیل شد.