وقف میراث جاویدان

وقف میراث جاویدان

واکاوی کارکردهای نهاد وقف در خانقاه‌های قلمرو عثمانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
تاریخ
چکیده
وقف به عنوان سنت حسنه و اقدام خیرخواهانه، از موضوعات شاخص و مهم اجتماعی در دوره‌های مختلف تاریخی است، به ویژه در جامعه عثمانی از جایگاه برجسته‌ای برخوردار بوده و مورد توجه سلاطین عثمانی بود. از آنجا که کارکردهای وقف در خانقاه‌های قلمرو عثمانی مورد بررسی قرار نگرفته، در این مقاله تلاش شده است کارکردهای دینی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی وقف مورد بررسی قرار گیرد و انگیزه‌های سلاطین عثمانی برای موقوفات بیان شود. در مقاله حاضر روش تحقیق، توصیفی و تحلیلی و شیوه گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای است. چنین استنتاج گردیده است که وقف در دوره عثمانی مورد عنایت و توجه خاص سلاطین عثمانی قرار گرفته و با گسترش موقوفات،و کارکردهای دینی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی وقف، خانقاه‌ها توسعه یافته و در جامعه عثمانی نقش مهم و تأثیرگذاری ایفاء کردند. به دلیل حضور برخی از صوفی‌ها در لشکر ینی‌چری و شرکت کردن آنان در فتوحات عثمانی، خانقاه صوفی‌ها اغلب مورد حمایت مالی عثمانی‌ها قرار گرفته و به موقوفات آنان افزوده می‌شد. وقف از لحاظ دینی،تقویت و توسعه اعتقادات مذهبی، ترویج اندیشه‌های معنوی و همسویی با اصول سنی‌گری را در پی داشت. از نظر اجتماعی، وقف عامل توزیع عدالت اجتماعی، تأمین نیازمندی‌های عمومی، آبادی شهرها و روستاها، ایجاد رفاه و امنیت همگانی، ایجاد فضاهای خدماتی،و همبستگی مردمی و گسترش فضایل اخلاقی را مدنظر داشت. وقف از منظر فرهنگی، باعث ترویج سنت آموزش و یادگیری گردیده و در گسترش علم و ادب و هنر تأثیرگذار بود.به لحاظ اقتصادی،در ایجاد اشتغال و گسترش فنون گوناگون و توزیع ثروت نقش مهمی ایفاء کرده است.