وقف میراث جاویدان

وقف میراث جاویدان

کودک موضوع امور خیر و نیکوکارانه در ایران‌: از صفویه تا معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیئت علمی گروه مطالعات اجتماعی، مؤسسه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
چکیده
پژوهش حاضر به دنبال شناسایی و تحلیل فعالیت­های خیریه­ای متمرکز بر کودکان ایرانی است. رویکرد پژوهش کیفی- تاریخی و روش نیز مطالعه­ی اسنادی است.
یافته ­ها نشان می­دهند که مشارکت­های مردمی در فعالیت­های خیریه­ای به تاریخ دور ایران باز­می­گردد اما توجه و تمرکز خیریه­ها به اقشاری خاص همچون کودکان از دوران مشروطه شکل می­گیرد. در همان دوران مشروطه بود که مفهوم کودک ظهور یافت؛ از آن به بعد «کودکان بی­سرپرست» (یتیم) با اهمیت موضوع «آسیب­پذیری» و «مراقبت» در مرکز توجه برای اقدامات حمایتی عمومی و به عنوان موضوع امور خیر برساخت شدند. در دوران پهلوی 1- موضوع شناسایی کودکان نیازمند، 2- ایجاد نیروهایی برای شناسایی و گردآوری آن‌ها، 3- نهادمندسازی و ایجاد ساختارهای منظم برای حمایت و ارائه خدمات به آن‌ها، 4- تعیین و تصویب قوانین دارای ضمانت اجرایی برای حمایت از کودکان نیازمند ایجاد شدند که منجر به حضور و تسلط قدرت متعیّن در عرصه مدنی- خیریه­ای حمایت از کودکان گردیدند؛ بنابراین امر خیر میدانی برای حکمرانی کودکان شد. با وقوع انقلاب اسلامی بر اساس مبانی دینی- شیعی، تلاش­های بسیاری برای آزادسازی فعالیت­های مردمی خیریه­ای از زیر سلطه­ی قدرت مرکزی صورت پذیرفت که منجر به افزایش مشارکت­های مردمی خیریه­ای شد. اما وجود مسائل و مشکلات بعد از انقلاب اسلامی و جنگ­تحمیلی با عراق، نیاز جامعه به مشارکت­های مردمی منظم برای حمایت از نیازمندان با محوریت کودکان افزایش­ یافت. بنابراین با حضور قدرت مرکزی در راستای تجمیع، نظم­بخشی و هدایت مشارکت­های مردمی در جهت حمایت خیرخواهانه از کودکان، دوباره امور مردمیو خیرخواهانه تحت تسلط ساختار حکومتی قرار گرفتند؛ اما چنین تسلطی گویی نسبت به دوران پهلوی تعدیل شده و با حفظ جنبه­هایی از آزادی عمل برای نهاهای مدنی خیریه­ای، سطح نسبی از تسلط در راستای نظم را بر آن‌ها ایجاد کرده بود.