موقوفات آبی به عنوان تجلی تعهد دینی و اجتماعی نقشی محوری در پایداری آب و محیط زیست ایران داشته اند. صیانت از آنها با استناد به آموزه های دینی تکلیفی شرعی و اخلاقی است. این مقاله با هدف ارائه الگویی عملی برای حفاظت پایدار از موقوفات آبی و با تکیه بر تجربه تاریخی حکمرانی آب در ایران متجلی در نهاد دیوان آب کست بزود» دوره ساسانی و آثار مهندسی مانند سدها و قناتها به این پرسش می پردازد: «چگونه میتوان با تلفیق آموزه های دینی الگوهای تاریخی حکمرانی آب و دانش نوین هیدرولوژی چارچوبی کارآمد برای مدیریت و حفاظت از موقوفات آبی طراحی کرد؟
با روش توصیفی - تحلیلی استدلال میشود که مدیریت مؤثر این موقوفات نیازمند بازآفرینی نگاه تخصصی و نهادینه به آب است موفقیت پروژه های آبی تاریخی مرهون نهادهای تخصصی کست بزود و متخصصان مهندسان الماء بود که امروز با به کارگیری کارشناسان آب و علوم جدید قابل بازتولید است. این پژوهش پیشنهاد میکند تدوین شناسنامه هیدرولوژیک برای هر موقوفه - شامل داده های کمی و کیفی آب حقابه ها و وضعیت اکوسیستمی - گامی کلیدی برای پایش و تصمیم گیری مبتنی بر شواهد است. این رویکرد نه تنها پایدارسازی منابع آب را ممکن میسازد بلکه با ایجاد شفافیت بستر جلب مشارکت مردمی و استفاده از سازوکارهای نوین مالی - زیست محیطی را فراهم می آورد. در نتیجه، تلفیق تعهد دینی با مدیریت دانش بنیان آب ضرورتی اجتناب ناپذیر برای نجات این میراث چند بعدی است.
