دکتری تخصصی باستانشناسی هنر، فرهنگ و معماری اسلامی
چکیده
وقف سرمایهای همیشگی و ماندگار است و بارزترین تجلی روحیه تعاون اجتماعی در ساماندهی حیات اجتماعی، را نمایان میسازد، بهرهمندی از ظرفیتهای گسترده وقف در ایجاد و نگهداری ساختارهای مذهبی و عامالمنفعه بهوضوح در طول دوران اسلامی رخداده است. مساجد بهعنوان مهمترین ساختار مذهبی شهرهای اسلامی - ایرانی با بهرهمندی از ثمرات وقف توانستند؛ بستر بسیار مناسبی در راستای پایدار ساختن شرایط کالبدی خود، جذب سرمایه و درآمد مستقل، نوسازی و بازسازی و حفظ حیات اجتماعی و جلوگیری از آسیبهای محیطی را ایجاد کنند. نقش عملکردی موقوفات در مساجد تاریخی همدان بهعنوان مهمترین ساختارهای شهری از این قاعده مستثنی نیست، عمده مساجد تاریخی شهر همدان واقع در کوی و محلات شهری هستند که موقوفاتی وابسته به فضای کالبدی خود دارند. این پژوهش به شیوه اسنادی و با رویکرد کاربردی و به روش توصیفی انجامگرفته است. نتایج این تحقیق نشان میدهد، وجود موقوفات و مصرف عایدات وقف توانسته توسعه و گسترش کالبد فیزیکی و استقلال مالی مساجد را تضمین نماید.
