یکی از عوامل مهمّ شکوفایی فرهنگ و تمدّن اسلامی، تجلّی روحیۀ انفاق، ایثار، فداکاری و نیکوکاری در قالب سنّت وقف است. وقف بهعنوان بارزترین مصداق احسان، تعاون و عمل صالحِ ماندگار، خود منشأ خدمات علمی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در جامعه است. حمایت از دانشمندان و جویندگان علم، به وجود آمدن مراکز بزرگ علمی از قبیل دارالعلمها و دارالخزانهها و بیتالحکمهها و بیمارستانها و دانشگاهها از جمله مصادیق وقف به شمار میآیند.
وقفنامهها در طی قرون متمادی از لایههای ذهن و زبان تودة مردم متأثّر گردیدهاند و آیینۀ تمامنمای بسیاری از جنبههای واقعی زندگی اجتماعی هستند و بسیاری از واقعیتها، شرایط و مؤلّفههای شرایط اجتماعی زمانۀ آنها، رابطۀ حکومت با واقفان و متولیان در این متون انعکاس یافته است؛ ازاینرو میتوان با تحلیل وقفنامهها به درک ساختار ذهنی مردمان هر دوره و آمال و آرزوهایشان و همچنین وضعیّت اجتماع نائل گردید. بیتردید واکاوی وقفنامههای نیشابور که عمدتاً متعلق به روزگار قاجار هستند، اطلاعات مفیدی را پیرامون گفتمان دینی حاکم بر اسناد وقف، اجتماع، مردم و تحولات اجتماعی روزگار واقفان، ساختهای زبانی ایدئولوژیک وقفنامهها و تبیین نوع نگرش و بینش واقفان ارائه خواهد داد.
جامعۀ آماری این پژوهش وقفنامههای موجود در شهرستان نیشابور به تعداد 1410 نسخه بوده که مورد بازخوانی و بهعنوان مواد تحقیق مورد استفاده و استناد قرار گرفته است.
