واکاوی وقف نامه حاج آقا محسن عراقی (اراکی) بر اساس نظریه تحلیل گفتمان فرکلاف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

دکترای زبان و ادبیات فارسی

چکیده

نوشتار حاضر با روش تحقیق کتابخانه‌ای و به صورت تحلیلی به واکاوی وقفنامه حاج آقا محسن عراقی بر اساس نظریه تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف می‌پردازد. فرکلاف، متن را در سه لایه توصیف، تفسیر و تبیین مورد تحلیل قرار می‌دهد. در لایه توصیف، ارتباط میان معنا و لفظ در ساختار زبانی در مؤلفه‌هایی چون هم‌معنایی، تقابل معنایی، شمول معنایی در سطح واژه و جمله تحلیل می‌گردد. سطح تفسیر شامل بافت موقعیتی، بررسی بینامتنی و نوع گفتمان به‌کار گرفته‌شده در متن می‌باشد. متن مورد بررسی در این نوشتار وقفنامه حاج آقا محسن عراقی در دوره قاجار در شهر اراک می‌باشد. واقف با به‌کار بردن آیات قرآنی و احادیث اسلامی در حوزه بینامتنیت، متنی فلسفی، کلامی، فقهی و مذهبی را در قسمت مقدمه رقم زده و با ذکر بیان جزئیاتِ چگونگی استفاده از موقوفات، گفتمانی اجتماعی و فرهنگی را بوجود آورده است. در سطح تبیین نیز با ترویج عمل صالحه وقف که یکی از سفارشات مذهب تشیع می‌باشد، متن هم‌راستا با ایدئولوژی قدرت حاکمه قرار دارد.

کلیدواژه‌ها