سازمان اوقاف و امور خیریهوقف میراث جاویدان1027-499531زمستان 140220241221تحلیلی بر لایحه فروش املاک مزروعی موقوفه و طرح الغای آن در دوره دوازدهم مجلس شورای ملی215458FAعباسنوروزیبلوار فردوس شرق- خیابان شهید مالکی- کوچه سروی- پلاک 2- واحد 4Journal Article20241005املاک موقوفه یکی از انواع مهم زمین در ایران از صدر اسلام بوده است. این دسته از املاک به دلیل بنیان-های مذهبی پیدایش آنها همواره از حرمت و احترام خاصی در نزد مردم و حاکمیت برخوردار بوده است. در دوره دوازدهم مجلس شورای ملی که به مدت دو سال (از آبان سال 1318 لغایت آبان 1320) در کشور فعالیت داشت، ابتدا قانون فروش املاک مزروعی در فروردین ماه سال 1320 به تصویب مجلس شورای ملی میرسد. اما، در اتفاقی نادر در نظام پارلمانی ایران نمایندگان همان دوره 12 در مهر ماه سال 1320 الغای قانون فروش املاک مزروعی را به تصویب میرسانند. این مقاله که بر اساس روش مطالعه اسنادی تهیه شده است، ابتدا به بررسی پیشینه املاک موقوفه و وسعت و اهمیت آن در مقطع مورد مطالعه پرداخته و در ادامه به تحلیل و بررسی علل و دلایل تصویب فروش و متعاقب آن الغای فروش بر مبنای مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی در دوره دوازدهم میپردازد. نتایج مطالعه نشان داد که قانون فروش املاک مزروعی موقوفه بر اساس لایحه دولت و الغای قانون بر مبنای طرحی از سوی نمایندگان مجلس بوده است. همچنین، تصویب قانون در دوران حاکمیت پهلوی اول و الغای آن در آغاز دوره حکومت پهلوی دوم انجام شده است. علاوه بر این، تصویب قانون و لغو آن به سرعت و بدون بحث طولانی میان نمایندگان انجام شد. به طوریکه قانون در طی سه جلسه و لغو آن در طی دو جلسه مصوب شده است.https://www.mvmj.ir/article_215458_a6c04617f2db6ce84067ef77990c5699.pdfسازمان اوقاف و امور خیریهوقف میراث جاویدان1027-499531زمستان 140220241221کاربست وقف اسلامی در توسعه سرمایه انسانی با تکیه بر وقوف در کشورهای اسلامی214659FAمجیدجعفریانگروه اخلاق اجتماعی، پژوهشکده الهیات و خانواده، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیJournal Article20250131انباشت سرمایه انسانی در ادبیات رو به رشد اخیر نقش محوری پیدا کرده است؛ زیرا عملکرد یک ملت و رونق اقتصادی به موجودیت سرمایه فیزیکی و انسانی آن بستگی دارد. مطالعات اخیر نشان میدهد در فرایند توسعه، توجه به سرمایه انسانی به دلیل رشد جهانیشدن، سازوکارهای ارتباطی و تنوع در آموزشهای حرفهای افزایش یافته و بر نقش آن در تسریع رشد اقتصادی، فرایندهای مالی و خلق ثروت به طور فزایندهای تأکید میشود. از سوی دیگر، دولتها جهت تثبت و تقویت سرمایه انسانی نیازمند منابعی هستند که بتواند به آنها در فرایند این توسعه کمک کند. پژوهش حاضر به دنبال پاسخ به این پرسش است که وقف به عنوان یکی از منابع نهادی مهم در تاریخ سنت دینی چگونه توانسته به توسعه سرمایه انسانی کمک کند. جهت پاسخ به این پرسش تلاش میشود در چارچوب نظریه سرمایه انسانی و با تکیه بر نمونههایی از وقوف در جوامع اسلامی تحلیل شود که وقف اسلامی در قالب آموزش عمومی و بهداشت و درمان چگونه موجب توسعه سرمایه انسانی شده است.https://www.mvmj.ir/article_214659_293b26c4533449176d17b15a5d500a0a.pdfسازمان اوقاف و امور خیریهوقف میراث جاویدان1027-499531زمستان 140220241221بررسی جایگاه فقهی حقوقی نهاد وقف در توسعه اقتصاد مقاومتی215460FAحسنامیریکارشناس ارشد حقوق اقتصادیمرضیهچنگانیپژوهشگر وقفJournal Article20250217وقف از امور مهمی است که در ادیان مختلف از جمله اسلام وجود دارد البته پیش از اسلام نیز در ایران وقف در فرهنگ ایرانیان وجود داشته است. پس از اسلام بنا بر توصیههایی که پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (علیهمالسلام) دراینخصوص داشتند وقف بیشازپیش موردتوجه قرار گفت. برایناساس نهاد وقف در اقتصاد اسلامی همیشه موردتوجه بوده است و قطعا میتواند در اقتصاد مقاومتی نیز موردتوجه قرار گیرد. بر این مبنا سؤال اصلی این پژوهش اینگونه مطرح شده است که جایگاه وقف در توسعه اقتصاد مقاومتی چیست؟ آنچه مشخص است اقتصاد مقاومتی با وقف میتوانند رابطة مستقیمی داشته باشند. یافتهها این پژوهش که به روش مطالعه میدانی و تحلیل انجام شده است حاکی از این است که نهاد وقف میتواند در توسعه اقتصادی، حذف فقر، تأمین عدالت اجتماعی، دفع آثار ازدحامی، جبران کمبود خدمات دولتی، تجاریسازی دانش و فنآوری، افزایش سطح اشتغال در جامعه تأثیرگذار باشد. همچنین باتوجهبه اصول 24 گانه اقتصاد مقاومتی که توسط رهبر معظم انقلاب در سال 1389 مطرح شد؛ و تأکید اصلی ایشان بر مردمیکردن اقتصاد است، نهاد وقف بهعنوان یک نهاد مردمی نقشی مهم در رسیدن به اهداف و اصول اقتصاد مقاومتی خواهد داشت.https://www.mvmj.ir/article_215460_5a660c07d210d184836ac7aaecf5fd47.pdfسازمان اوقاف و امور خیریهوقف میراث جاویدان1027-499531زمستان 140220241221ررسی تحلیلی نقش شیخ بهائی در ایجاد و توسعه موقوفات در دوران صفوی215462FAسید محمودطباطباییکارشناس ارشد معارف اسلامی و طلبه سطح چهار حوه علمیه قمJournal Article20250217نهاد وقف از جمله فرهنگهایی است که در ایران اسلامی بهشدت مورد توجه قرار گرفت و حکومتها با استفاده از این نهاد توانستند در رشد و توسعه تمدن اسلامی تأثیر گذار باشند. در این بین حکومت صفویه به دلایل مختلف بهرهبردایهای بسیاری در جهت توسعه حکومت خود از این نهاد داشت تا جایی که امروزه میتوان ادعا کرد بیشترین تنوع ایجاد موقوفات در تمدن اسلامی را در دوران صفویه شاهد بودهایم.
در این بین نقش عالمان دینی در به کارگیری این نهاد دینی تمدن ساز در این دوره بسیار حائز اهمیت است که از آن کمتر در منابع تاریخی صحبت به میان آمده است. در این مقاله با استفاده از روش تحلیلی و مطالعه کتابخانهای به بررسی نقش بهاء الدین محمد عاملی معروف به شیخ بهایی از علمای شاخص دوران صفوی در ایجاد و توسعه موقوفات در دوران صفوی خواهیم پرداخت.
ظرفیت سنجی درست نهاد وقف، مشاورتهای بی بدلیل به شاه عباس صفوی در ایجاد موقوفات و همچنین ابتکارات در استفاده درست و ایجاد برخی از موقوفات توسط شیخ بهایی از نتایج این پژوهش به شمار میرود.https://www.mvmj.ir/article_215462_318a6b4c0ff4fa78386ad5baed085c86.pdfسازمان اوقاف و امور خیریهوقف میراث جاویدان1027-499531زمستان 140220241221نقش موقوفههای آموزشی در پیشگیری از جرایم و آسیبهای اجتماعی (مطالعه موردی حوزههای علمیه)212320FAمهردادتیموریاستادیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.0000-0003-1933-5727Journal Article20241130رویکرد پیشگیری از جرایم و آسیب اجتماعی تلاش میکند تا مقولههای جرم شناختی و جامعهشناختی را به فراز و نشیبهای زندگی روزمره در جامعه گسترش دهد؛ تا از این طریق عوامل مخرب و ناهنجار در جامعه را به ارایه راهبردهای پیشگیرانه جلوگیری نماید. استفاده از ظرفیت بالای موقوفههای آموزشی برای کمک به کاهش جرایم و آسیبهای اجتماعی یکی از موارد قابلتوجه است، لذا هدف از مقاله حاضر بررسی نقش موقوفههای آموزشی در پیشگیری از جرائم و آسیبهای اجتماعی با مطالعه موردی حوزههای علمیه است. پژوهش حاضر ازنظر هدف کاربردی و از لحاظ ماهیت کیفی است و به روش تحلیل محتوا صورت گرفته است. یافتهها و نتایج پژوهش حاکی از این است که استفاده از ظرفیت بالای موقوفههای آموزشی و حوزههای علمیه برای کمک به کاهش جرایم آسیبهای اجتماعی یکی از موارد قابلتوجه و اثرگذار است، مطابق آمار رسمی اعتیاد به مواد مخدر، طلاق، خودکشی و سرقت ازجمله آسیبهای اجتماعی پرتکرار به شمار میروند. با توجه به اهمیت نقش موقوفههای آموزشی و حوزههای علمیه در پیشگیری از جرایم و آسیبهای اجتماعی تعامل، همافزایی و همکاری نزدیک موقوفههای آموزشی و حوزههای علمیه در زمینه پیشگیری از جرایم و آسیبهای اجتماعی با سایر نهادهای مرتبط با حوزههای پیشگیری یکی از الگوهای مؤثر در توسعه فرهنگ در جامعه است.https://www.mvmj.ir/article_212320_aec76bd35806daa64a3e7650c3b58785.pdfسازمان اوقاف و امور خیریهوقف میراث جاویدان1027-499531زمستان 140220241221بررسی یک موقوفه اولادی از دوره صفویه215459FAمرضیهمرتضویکارشناس اسناد کتابخانه و موزه ملک و سرای امیر کبیر وابسته به سازمان موقوفات ملک (استان قدس رضوی)Journal Article20241023چکیده <br />دوران صفوی از دورانهایی است که در آن وقف گسترش بسیار یافت به ویژه که خاندان صفوی و به تَبَع آن، دولتمردان و بزرگان دین و دولت خود از پیشگامان این راه بودند. در این میان نباید از نقش زنان در مشارکت و مبادرت به عمل وقف غافل بود. گرچه بخش زیادی از موقوفات زنان در این دوره را موقوفات عام المنفعه چون احداث مدرسه، مسجد و ... تشکیل می دهد و در مواردی وقف بر اولاد نیز صورت گرفته است که از آن با عنوان موقوفات اولادی یاد می شود. پیشینه موقوفات اولادی نشان می دهد که خاندانهای مهم در جهت حفظ داراییها و بهره مندی خانواده، تمام مایملک خود اعم از اموال منقول و غیرمنقول را وقف بر اولاد خود مینمودند. یک نمونه از این دست، سواد وقفنامه فاطمه نساء خانم مربوط به سال 1121ق.، دوره حکومت شاه سلطان حسین صفوی، است که طی آن واقفه تمام املاک و مستغلات خود در ابرکوه سیرجان را بر دو پسر و یک دخترش وقف کرده است. نکته قابل توجه این که در سال 1317ق. این وقفنامه سوادبرداری و مجدد به تایید بزرگان ابرکوه رسیده است.<br />کلید واژه<br />وقف، موقوفه اولادی، دوره صفویه، فاطمه نساء خانم، ابرکوهhttps://www.mvmj.ir/article_215459_f9055fe3b9cade443a1c7a7d6652f965.pdf