سازمان اوقاف و امور خیریهوقف میراث جاویدان1027-499530زمستان 140120240822ارزیابی دوگانه چالش میان تصدیگری یا نظارت و هدایتگری در حوزه مدیریت وقف205542FAمحمد امینخوانساریعضو هیئت علمی پزوهشگاه قرآن و حدیثJournal Article20240916وقف و مسائل مربوط به آن از جمله مسائل موردتوجه در حاکمیت کشور است. «سازمان اوقاف و امور خیریه» مدیریت وقف در کشور را عهدهدار است که به دلیل بهرهمندی از سرمایههای عمومی و دولتی و تأثیرگذاریهای مختلفی که در ابعاد اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، دینی دارد و البته چالشهای و مسائلی که دارد، نیازمند نظارت و ارزیابی است. در پژوهش حاضر، با تمایز میان دو حوزه تصدیگری و هدایتگری به دنبال این پرسش هستیم که آیا وضعیت موجود و وضعیت مطلوب در حکمرانی وقف، چگونه باشد. بر همین اساس، مباحثی را بر اساس وظایف قانونی سازمان اوقاف و امور خیریه و مباحث مرتبط در زمینه حمایت و کمک مالی در زمینه تبلیغ و نشر معارف اسلامی و نظارت و ارزیابی از موقوفات خواهیم داشت. به نظر میرسد، وضعیت مطلوب در حوزه وقف این است که این مدیریت آن به سمتوسوی هدایتگری و نظارت و حمایت برود و تا حد ممکن از موقوفه داری و تصدیگری مستقیم بپرهیزد. این اتفاقی است که در برخی حوزههای مدیریت وقف در جریان است و باید با سرعت بیشتری این اتفاق بیفتد.https://www.mvmj.ir/article_205542_dde5d67407558a97d458cf70036c309a.pdfسازمان اوقاف و امور خیریهوقف میراث جاویدان1027-499530زمستان 140120240822شناسایی راهبردهای توسعه وقف با رویکرد SOAR205544FAمهدیاثنی عشراندانش آموخته دکتری مدیریت رسانه ، دانشگاه آزاد اصفهانJournal Article20240916توسعه بدون مشارکت بیمعناست و یکی از جلوههای مشارکت نیکوکاری آحاد آن جامعه است. وقف سنت حسنهای است در باب نیکوکاری. پژوهش حاضر به دنبال شناسایی راهبردهای توسعه وقف با رویکرد SOAR از نوع اکتشافی و روش آن کیفی از نوع تحلیل محتوا بود. در این پژوهش از روش قیاسی و بر اساس مدل راهبردی قدرتها، فرصتها، چشمانداز و نتایج استفاده شد. برای استخراج دادهها اقدام به مصاحبه نیمه ساختاریافته با متخصصان این حوزه شد. شرکتکنندگان در پژوهش، 23 نفر از فعالان حوزه وقف من جمله متولیان، مسئولان و نیز اساتید دانشگاهی و متخصصین علمی آشنا با موضوع پژوهش بوده که بر اساس نمونهگیری هدفمند و استفاده از تکنیک گلولهبرفی انتخاب شدند .31 راهبرد از چشماندازها مستخرج گردید که میتوان آنها را در 5 دسته "نگارخانه تاریخ "، "وقف، موتور محرک اقتصاد"، "سفیران وقف"،"موقوفات هوشمند" و "وقف، حامی رفاه اجتماعی" اجرایی نمود.https://www.mvmj.ir/article_205544_127f36fa37df6abe560fe44e97d54469.pdfسازمان اوقاف و امور خیریهوقف میراث جاویدان1027-499530زمستان 140120240822فرهنگ وقف در نیشابور205547FAمحمدمولاییدکترای زبان و ادبیات فارسی و پژوهشگر وقفامیدمجیددکتری زبان و ادبیات فارسی و استاد دانشگاه تهرانJournal Article20240916یکی از عوامل مهمّ شکوفایی فرهنگ و تمدّن اسلامی، تجلّی روحیۀ انفاق، ایثار، فداکاری و نیکوکاری در قالب سنّت وقف است. وقف بهعنوان بارزترین مصداق احسان، تعاون و عمل صالحِ ماندگار، خود منشأ خدمات علمی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در جامعه است. حمایت از دانشمندان و جویندگان علم، به وجود آمدن مراکز بزرگ علمی از قبیل دارالعلمها و دارالخزانهها و بیتالحکمهها و بیمارستانها و دانشگاهها از جمله مصادیق وقف به شمار میآیند.
وقفنامهها در طی قرون متمادی از لایههای ذهن و زبان تودة مردم متأثّر گردیدهاند و آیینۀ تمامنمای بسیاری از جنبههای واقعی زندگی اجتماعی هستند و بسیاری از واقعیتها، شرایط و مؤلّفههای شرایط اجتماعی زمانۀ آنها، رابطۀ حکومت با واقفان و متولیان در این متون انعکاس یافته است؛ ازاینرو میتوان با تحلیل وقفنامهها به درک ساختار ذهنی مردمان هر دوره و آمال و آرزوهایشان و همچنین وضعیّت اجتماع نائل گردید. بیتردید واکاوی وقفنامههای نیشابور که عمدتاً متعلق به روزگار قاجار هستند، اطلاعات مفیدی را پیرامون گفتمان دینی حاکم بر اسناد وقف، اجتماع، مردم و تحولات اجتماعی روزگار واقفان، ساختهای زبانی ایدئولوژیک وقفنامهها و تبیین نوع نگرش و بینش واقفان ارائه خواهد داد.
جامعۀ آماری این پژوهش وقفنامههای موجود در شهرستان نیشابور به تعداد 1410 نسخه بوده که مورد بازخوانی و بهعنوان مواد تحقیق مورد استفاده و استناد قرار گرفته است.https://www.mvmj.ir/article_205547_15979f17e16bbe6b63a2f7cb328428b6.pdfسازمان اوقاف و امور خیریهوقف میراث جاویدان1027-499530زمستان 140120240822کارکردهای فرهنگی نهاد وقف در ایجاد تمدن نوین اسلامی با تأکید بر اندیشه مقام معظم رهبری205549FAعلیمهرابیکارشناس ارشد و سطح سه حوزهمرضیهشریفیکارشناس ارشد تاریخ و فرهنگ تمدن اسلامیJournal Article20240916ایجاد تمدن نوین اسلامی، از نظریههایی است که در چند دهه اخیر بهشدت از طرف اندیشمندان اسلامی مطرح میشود و در محافل نخبگانی نیز این موضوع مورد پژوهش و بررسی قرار میگیرد.
یکی از نهادهایی که به دلیل ویژگیهای خاص خود توانسته است در طول تاریخ در تمدنسازی نقش بسزایی ایجاد نماید، نهاد وقف است که بررسی اجمالی تمدنهای دینی بیانکننده این ادعاست.
چگونگی ظرفیتسازی فرهنگی نهاد وقف در ایجاد و گسترش تمدن نوین اسلامی، موضوع اصلی این پژوهش است که با تکیه به اندیشه مقام معظم رهبری بهعنوان اصلیترین نظریهپرداز تمدن نوین اسلامی به قلم تحریر درآمده است. روش پژوهش در این مقاله بررسی کتابخانهای توصیفی است و نتایج آن بیان میکند که چنانچه واقفان و مسئولین وقف با ظرفیتهای تمدن نوین اسلامی آشنا باشند میتوانند جهت نیل به این مقصود موقوفات را هدفمند نمایند و در این مسیر تأثیرگذار باشند.https://www.mvmj.ir/article_205549_4ab43338a3b67be5041860e4954853c9.pdfسازمان اوقاف و امور خیریهوقف میراث جاویدان1027-499530زمستان 140120240822نقد و بررسی ظرفیتهای گردشگری موقوفات علیقلی آقا در اصفهان205553FAمحمد رضالطیفیکارشناس ارشد تاریخ ایران دوره اسلامیفائزهجوکارکارشناس کتابدرایJournal Article20240916ظرفیت نهاد وقف در طول تاریخ تمدن اسلامی باعث گردیده که امروزه کمتر شهر و محلهای را بیابیم که در آن بنای موقوفه وجود نداشته باشد. وجود این ابنیهها که بعضاً با توجه به وقف بودن آنها همچنان نیز کارکرد خود را دارا هستند، از ظرفیتهای فرهنگی اجتماعی مهم در ساختار شهری است که علاوه بر تقویت سرمایه اجتماعی و هویت مذهبی، میتواند با نگاهی درست به ظرفیتهای ویژهای در جهت توسعه صنعت توریسم تبدیل گردد.
در این بین مجموعه موقوفات "علیقلی آقا" در محله بید آباد اصفهان که به همت شهرداری اصفهان، احیا گردیده نمونه خوبی از این امر میباشد که توانسته بهعنوان یکی از اقطاب گردشگری شهر اصفهان معرفی گردد.
وجود حمام، بازارچه، مسجد، مدرسه علمیه، زورخانه و.. و وقفنامه مهم آن که سالیان متمادی است باعث حفظ و رونق این اماکن گردیده است میتواند الگوی مناسبی جهت احیای دیگر مراکز مشابه در ایران اسلامی گردد.
این مقاله که با رویکرد توصیفی - تحلیلی و مطالعه کتابخانهای - اسنادی نگارش شده است در صدد معرفی این مجموعه و وقفنامه آن است و در صدد است راهکارها و پیشنهادها و انتقادات برای بهرهبرداری بهتر از این نوع مجموعهها را در جهت احیای صنعت توریسم گردشگری با محوریت موقوفات مذهبی تبیین نماید.https://www.mvmj.ir/article_205553_b68258171726739193b99eebaa4448fa.pdfسازمان اوقاف و امور خیریهوقف میراث جاویدان1027-499530زمستان 140120240822نگرشی بر کلیه، آثاری برجامانده از بنیادهای وقفی سلاطین دوران عثمانیان205555FAسارهپورشعبانیانکارشناس ارشد باستان شناسیJournal Article20240916کلیهها (بنیادهای وقفی) با تأثیرپذیری از فرهنگ اسلامی بهعنوان شاخص معماری دوران عثمانیان مطرح هستند. جایگاه این مجموعههای خاص در جهت نگرش به وقف باهدف توسعه خدمات رفاهی در فضای شهرهای عثمانیان بوده است. هسته اصلی کلیهها با مرکزیت مسجد توسعه پیدا میکرد، و سپس بناهای کاربردی و عامالمنفعه در اطراف آن ساخته میشد تا نیازهای ساکنان محلات را برطرف نماید. ثروت و قدرت حاکمان عثمانی در ساخت و توسعه کلیهها نمایان است. نوشتار حاضر، پژوهشی نظری با رویکردی تاریخی به شیوه توصیفی - تحلیلی و مستند به منابع مکتوب و مطالعات کتابخانهای است و هدف آن بررسی جایگاه کلیه و تأثیر وقف در توسعه این بنیادهای خدماتی است. در راستای هدف فوق معماری عثمانی، کلیه و بخشهای آن به همراه نمونههای شاخص مورد بررسی قرار گرفتهاند.https://www.mvmj.ir/article_205555_59142140a305fc3ddaf178b9e3f63003.pdf