سازمان اوقاف و امور خیریه وقف میراث جاویدان 1027-4995 29 زمستان 1400 2023 08 23 تحلیل وضعیت موجود بهره‌برداری اقتصادی از موقوفات غیرمتصرفی (مطالعه موردی شهر اصفهان) 179798 FA مریم حسینی بالام کارشناس ارشد اقتصاد اسلامی، مهدی طغیانی استادیار دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان Journal Article 2023 09 22 «وقف» یکی از روش‌های تأمین مالی فعالیت‌های عام‌المنفعه در جوامع اسلامی است. در بخش موقوفات به‌خصوص موقوفات غیر‌متصرفی سرمایه‌های عظیمی وارد شده‌است که عمدتا به صورت مطلوب مورد استفاده قرار نمی‌گیرند. اگر بتوان بهره‌وری از‌ این موقوفات را اندکی افزایش داد، سرمایه‌ی عظیمی به دارایی های ‌این بخش افزوده وکمک شایانی به رشد و توسعه ی شهر و کشور خواهد شد. هدف از ‌این پژوهش تحلیل وضعیت موجود و ارایه راه‌کارهایی برای بهبود وضعیت بهره‌برداری اقتصادی از موقوفات غیرمتصرفی در شهر اصفهان است.‌ این پژوهش از نوع پژوهش‌های"کاربردی"است و روش انجام آن "توصیفی- پیمایشی" می‌باشد که در راستای آن تلاش شده است، نقاط ضعف و قوت، فرصت‌ها و تهدید‌های بهره‌برداری اقتصادی از موقوفات غیرمتصرفی فهرست شده و با ارزیابی و تعیین اهمیت هریک، راه‌کارهای مناسب جهت بهبود وضعیت موجود بهره‌برداری اقتصادی از موقوفات غیرمتصرفی در شهر اصفهان با استفاده از تحلیل SWOT استخراج شود، سپس جهت انتخاب بهترین راه‌کار که از طریق مدل تحلیل سلسله مراتبی انجام شده است، گزینه " آموزش و فرهنگ سازی" با وزن نسبی 29/0 به عنوان بهترین راه‌کار و گزینه "ساختارسازی" با وزن نسبی 27/0 به عنوان دومین راه‌کار جهت رسیدن به بهره‌برداری اقتصادی بهینه از موقوفات غیرمتصرفی در شهر اصفهان معرفی شده است. https://www.mvmj.ir/article_179798_a46458c10546bbe794dbca88cd0a4832.pdf

سازمان اوقاف و امور خیریه وقف میراث جاویدان 1027-4995 29 زمستان 1400 2023 08 23 نقش خواجه نصیرالدین طوسی در موقوفات علمی عصر ایلخانی 179809 FA علی بحرانی پور دانشیار گروه تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز Journal Article 2023 09 22 خواجه نصیرالدین طوسی از شخصیت های برجسته و تأثیرگذار در دگرگونی های سیاسی، فرهنگی و علمی عصر ایلخانان به شمار می رود. وی با بهره مندی از علوم گوناگون توانست در زمینه ایجاد علاقمندی ایلخان مغول به علم و مراکز علمی نقش آفرینی کند. در سایه حمایت و نفوذ خواجه نصیرالدین طوسی بود که بازسازی و تأسیس مجموعه های علمی در دوره ایلخانان پس از حمله ویرانگر مغول دوباره از سر گرفته شد و رکود علمی جای خود را به رونق نسبی داد. در زمینه احیای مراکز علمی آن چیزی که حائز اهمیت بود، برقراری موقوفات دائمی برای ادامه فعالیت های و رفع مخارج عمومی آنها بود. براین اساس در این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای به دنبال بررسی عملکرد خواجه نصیرالدین طوسی در موقوفات علمی عصر ایلخانی هستیم. نتایج پژوهش نشان می دهد که خواجه نصیرالدین طوسی مسئولیت و نظارت بر کل موقوفات قلمرو وسیع هلاکو را بر عهده گرفت و نسبت به ترمیم ویرانی ها و تامین زندگی مدرسان و طلاب علم کوشش فراوان نمود. خواجه با کمک موقوفات به تاسیس و ترویج مراکز و مدارس علمی با انگیزه مختلف از جمله مذهبی و مخصوصا ترویج مذهب شیعه پرداخت و همچنین برای ایجاد مدرسه حله و رصدخانه مراغه که اولین رصد خانه اسلامی بود از درآمد موقوفات استفاده کرد. همچنین وی با وقف کتاب هایی که در اثر حمله مغول پراکنده شدند به بنیان های مراکز علمی در مراغه کمک فراوان کرد.

https://www.mvmj.ir/article_179809_7ac3e3779c7141c7ab014b128229320c.pdf

سازمان اوقاف و امور خیریه وقف میراث جاویدان 1027-4995 29 زمستان 1400 2023 08 23 بررسی تأثیر نهاد وقف در ایجاد سقاخانه ها در بافت شهری 179802 FA سمانه حجار پور خلج کارشناس ارشد تاریخ و فرهنگ تمدن اسلامی. Journal Article 2023 09 22 چنانچه الگوی شهرسازی را در تمدن اسلامی بررسی کنیم، دوران شکوفایی آن را در دوران صفوی خواهیم یافت. دورانی که می توان از آن به دوران طلایی شهرسازی اسلامی نام برد. ایجاد مسجد جامع و بازار در هسته مرکزی شهر و به فراخور آن ایجاد مراکز خدماتی رفاهی و به تناسب آن ایجاد بافت مسکونی از ویژگی‌های بارز شهرسازی اسلامی است که تجلی کامل آن در اصفهان عهد صفوی ایجاد گشته است. در این بافت شهری، آن چه بیش از همه چیز مورد توجه است، استفاده از ظرفیت‌های اعتقادی در راستای ایجاد مراکز شهری است. در بافت مرکزی شهر مسجد جامع احداث می شود و در کنار مسجد، حمام و بازرهایی ایجاد می شود که موقوفات زیادی را در راستای حفظ بنا و برگزاری مناسک مذهبی در مسجد و بازار دارا هستند. سقاخانه‌هایی که گاهاً در مسیر بازار، کنار مسجد و حمام و مقبره‌ها نیز ایجاد شده، علاوه بر آنکه سعی دارد خدمات اجتماعی ایجاد کند، بافتی فرهنگی مذهبی به شمار می‌آید که یادآور واقعه عاشوراست و سعی بر آن دارد که علاوه بر سیراب کردن مردمان رهگذر، تجلی فرهنگ عاشورایی نیز باشد. در این مقاله یا استفاده از روش مطالعه کتابخانه‌ای و میدانی، سعی بر آن داریم که نقش فرهنگ وقف در ایجاد و پایداری سقاخانه‌ها در شهر اصفهان را بررسی نماییم. رهاورد این پژوهش نشان می‌دهد، در دوران های تاریخی و بخصوص عصر صفوی که مذهب شیعه اثنی عشری، مذهب رسمی حکومت و کشور می‌شود، نهاد وقف در ایجاد و پایداری اکثر بناهای عام المنفعه تأثیر گذار بوده و یکی از این مکان‌ها که ارتباط مستقیم با فرهنگ عاشورا دارد، سقاخانه‌ها می‌باشد.

https://www.mvmj.ir/article_179802_3505e01167cf9f297806d857712eb3c5.pdf

سازمان اوقاف و امور خیریه وقف میراث جاویدان 1027-4995 29 زمستان 1400 2023 08 23 تبیین مستندات صحت وقف پول از منظر فقه امامیه 183700 FA وحید صداقت نیا استاد سطح عالی حوزه علمیه Journal Article 2023 09 15 ادله صحت وقف پول متعدد هستند و نیاز به تبیین دارند. در صورت تطبیق شرایط مال موقوفه در وقف پول، پذیرش صحت وقف پول تسهیل می گردد. پول دوگونه است یا دارای ارزش ذاتی است مثل سکه هایی که از طلا و نقره ساخته می شوند، یا دارای ارزش ذاتی نیست مثل اسکناس های رایج امروزی که به اعتبار دولت است. انتفاع با بقاء اصل در هر دو نوع از پول قابل تصور است. در پولهای رایج امروزی از قبیل اسکناس، بقاء در صورت انتفاع صدق می کند و منافع متعددی را می توان شمرد. این تحقیق که به روش تحلیلی توصیفی انجام شده است، نشان می دهد که مقتضی برای صحت وقف پول وجود دارد. و پول شرایط مال موقوفه را دارد. علاوه بر این می توان به حدیث نبوی اشاره کرد که در این حدیث منظور از اصل اعم از عین است به این دلیل که در روایاتی از اهل بیت (علیهم السلام) مواردی را وقف کرده اند که اعتباری اند اما قابلیت بقاء را در صورت انتفاع دارند و وقف آن صحیح شمرده است. https://www.mvmj.ir/article_183700_fa4e4fd87fb8467bbd9392d54dd7412e.pdf

سازمان اوقاف و امور خیریه وقف میراث جاویدان 1027-4995 29 زمستان 1400 2023 08 23 معرفی و بررسی نسخه خطی وقف‌نمامه شاه سلطان حسین صفوی 183706 FA مهشید السادات اصلاحی دانشجوی دکتری تاریخ ایران دوره اسلامی/ دانشگاه خلیج فارس/ بوشهر Journal Article 2023 11 22 وقف‌نامه سند و قباله ای است که در آن فرد مال موقوفه خود، اطلاعات کامل اسم واقف، محل، خصوصیات رقبات و چگونگی مصارف آنها نیز در آن قید کرده است. وقف از منظر اجتماعی تعدیل ثروت و تامین رفاه عموم جامعه است که تقریباً با انجام آن نیازهای جامعه تا حدی برطرف می گردد. سنت وقف در دوره صفویه نسبت به دیگر دوره ها رواج و تنوع بیشتری گرفت و علت آن امر را باید در رسمی شدن مذهب تشیع و حمایت دربار صفوی دید. در واقع کارکرد وقف، ایجاد رفاه و آسایش برای عموم جامعه است که از راه های مختلف می توان زمینه آن را فراهم نمود. هدف از نگارش مقاله معرفی و بررسی وقف‌نامه‌ی شاه سلطان حسین صفوی است که مزرعه ایزدخواست موسوم به علی‌آباد را که در بهبهان کوه کهلویه واقع بوده با تمام ملحقات، منضمات از اراضی، صحاری، مجاری، قنوات و دهکده را وقف نموده است. آنچه در این وقف نامه مورد اهمیت است نحوه تقسیم اراضی و چگونگی وقف و تقسیم آن می باشد. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه ای، اسناد و مدارک آرشیوی می باشد.

https://www.mvmj.ir/article_183706_cf6fc6ce051571ac1f37c7848193103b.pdf

سازمان اوقاف و امور خیریه وقف میراث جاویدان 1027-4995 29 زمستان 1400 2023 08 23 معرفی و بررسی وقفنامه‌ حاج حسن ملک‌التجار اراکی 179808 FA مرضیه مرتضوی قصاب ساریی دکترای تاریخ ایران در دوره اسلامی Journal Article 2023 09 22 سلطان‌آباد یا اراک امروزی شهری جدیدالتأسیس در دوره قاجار است که در سال 1231ق. به دست یوسف‌خان گرجی ساخته شد، از همین روست که وقف در این شهر قدمت دیرینه‌ای ندارد. بر طبق اطلاعات موجود تاریخ نخستین رقبات وقفی در این شهر به دهه 80 قرن 13 هجری قمری می رسد. یکی از این رقبات مدرسة آقا ضیاء است که به عنوان دومین مدرسة علمیة اراک در سال 1287ق. توسط حاج حسن ملک‌التجار احداث و وقف شد. وی به منظور تأمین هزینه های این مدرسه در سال 1322ق. تعدادی از املاک و مستغلات خود در داخل و حومة شهر اراک را وقف کرد و بخش اعظم عواید آن را به مدرسة آقا ضیاء اختصاص داد. مقاله حاضر حاصل بازخوانی و بررسی محتوایی این وقفنامه می باشد.

https://www.mvmj.ir/article_179808_d428aa15eb77f87429a471509773b1f0.pdf